Ddim o

Weles i ddim ohono fe!

Gwrthrych pendant

Mewn Cymraeg Llafar Ysgrifenedig, negyddir berf seml (ffurfdroëdig) a chanddo wrthrych pendant â dim o:

Welais i ddim ci. (“I didn’t see a dog.”) (amhendant)

Welais i ddim o’r ci. (“I didn’t see the dog.”) (pendant)

Goddrych pendant
Yn nhafodieithoedd De-orllewin Cymru, yn y presennol, ceir ffurfiau personol negyddol arbennig sy’n seiliedig ar dim o. Efallai mai’r paradeim canlynol yw’r un mwyaf adnabyddus erbyn hyn:

Marcwyr agwedd neu farcwyr amser?

Yn y Gymraeg, mae dau brif farciwr agwedd:

1. y marciwr agwedd parhaus (“progressive aspect”): yn.
2. y marciwr agwedd perffeithiol (“perfective aspect”): wedi.

Mae yn yn mynegi’r agwedd barhaus heb ffiniau pendant, tra bo wedi yn mynegi’r agwedd berffeithiol sy’n cyfeirio at weithred sydd wedi ei chwblhau neu sydd â ffiniau pendant. Dadleuir y gall geiriau eraill weithredu fel marcwyr agwedd. Dyma a ddywedir yn Gramadeg y Gymraeg:

Yr amhersonol mewn Cymraeg llafar

 

Fe’m talwyd.

Yn y Gymraeg, mynegir y stad oddefol mewn dwy ffordd (Thomas, 1996):

1. Y gystrawen oddefol lle mae’r goddrych yn derbyn gweithred y ferf ‘cael’.
2. Terfyniadau berfol diberson (amhersonol).

Dyma ddadansoddiadau o’r ddwy gystrawen hyn:

1. Y gystrawen oddefol

2. Y gystrawen amhersonol

Ffonoleg y Gymraeg

Cyflwyniad

Yr wyf wedi ymddiddori mewn ieithyddiaeth erioed, yn enwedig tafodieitheg a sosio-ieithyddiaeth. Bwriais fy mhrentisiaeth drwy ysgrifennu traethawd ymchwil ar ‘dafodiaith’ plwyf yng ngogledd-orllewin Sir Gaerfyrddin. Roedd yr astudiaeth honno’n cynnwys disgrifiad o ffonoleg a morffoleg siaradwyr hŷn oedd yn enedigol o’r plwyf, ac oedd wedi byw yno trwy gydol eu hoes. Er fy mod i’n hapus iawn â’r canlyniad, dros y blynyddoedd, deuthum i gwestiynu y dehongliad o’r llafariaid a ddisgrifiwyd gennyf, yn enwedig y llafariaid ‘agored’. Fel eraill o’m blaen, penderfynais eu rhannu’n ddwy ffonem, sef y llafariad flaen agored anghron /a/, a’r llafariad ôl agored anghron /ɑ/. Dengys Ffig. 1 a Ffig. 2 yn fras wahanol fannau cynhyrchu posib y ddwy ffonem dan sylw.