Ar yr olwg gyntaf, mae
fersiynau tafodieithoedd Cymraeg y De o’r cysylltair obeutu, yn swnio’n
debyg iawn i’r Saesneg about. Ai cyd-ddigwyddiad yw hyn? Dyma etymoleg y
ddau air hyn:
Ceir yr etymoleg ganlynol yn Wiktionary:
Preposition and adverb from Middle English aboute, abouten, from Old English abūtan, onbūtan, from on (“in, on”) + būtan (“outside of”), itself from be (“by”) + ūtan (“outside”). Cognate with Old Frisian abûta (“outside; except”).
Hywel Dda
Dau ymadrodd enwol olynol sy’n rhoi gwybodaeth am yr un person, neu am
yr un peth, yw ymadrodd enwol cyfosodol. Yn y Gymraeg, dangosir y berthynas
gyfosodol drwy dreiglo’r ail ymadrodd enwol yn feddal. Yn Gramadeg y Gymraeg
1. Y mesurau amhenodol digon, llawer a llu ar ôl enwau lluosog neu enwau torfol, e.e.
gwin lawer, llyfrau lawer, llongau lu, rhaglenni ddigon, siocled ddigon
Enwau ansoddeiriol yw enwau (“nouns”) sy’n gweithredu fel ansoddeiriau wrth oleddfu enw arall. Ar y cyfan, maen nhw’n gweithredu fel ansoddeiriau o’r iawn ryw, ac yn treiglo’n feddal ar ôl enwau benywaidd unigol:
modrwy briodas,
rhaglen ddogfen, rhaglen ddysgu, siop bapurau, siop fara, siop farbwr, siop
lyfrau, tafarn goffi, ysgol fonedd, ystafell ddysgu
Eithriadau: siop cigydd, siop doctor[1]
Yn achos berfau rhediadol ‘syml’, rhagenwau annibynnol sy’n gweithredu fel y gwrthrych:
Gwelais i ti (cyf.), fe, hi, chi, nhw. (“I saw you, him, you, them.”)
Fodd bynnag, golyga’r defnydd
o ferfenwau (“verbal nouns”) yn y gystrawen gwmpasog fod angen defnyddio
rhagenwau blaen meddiannol yn lle rhagenwau annibynnol
Dw i’n gweld Siôn. (“I am seeing Siôn.”)
Yma ymadrodd genidol yw gweld Siôn. Os cyfnewidir Siôn â rhagenw, ceir:
Dw i’n ei weld. (“I am seeing him.”) (lit. “I am his seeing.”)
