Y Gwahaniaeth rhwng y presennol perffaith a’r gorffennol syml yn y Gymraeg

1. Y presennol perffaith

i)  Defnyddir y presennol perffaith i sôn am brofiadau bywyd, h.y. os ydych chi wedi gwneud rhywbeth neu beidio, e.e.

“Ydych chi wedi darllen Enoc Huws gan Daniel Owen?”

“Nac ydw. Dw i erioed wedi darllen nofel gan Daniel Owen.”

Yma nid pryd y digwyddodd y weithred sy’n bwysig – dim ond y ffaith eich bod wedi darllen y nofel.

ii) Defnyddir y presennol perffaith i sôn am bethau a ddigwyddodd yn y gorffennol, ond eu bod yn dal yn berthnasol, e.e.

“Dw i wedi gwneud teisen iti.”

Digwyddodd y weithred o wneud y deisen yn y gorffennol, ond dyma hi nawr.

“Dw i wedi torri fy mys.” (Ac mae’n dal i waedu nawr.)

Y fannod (y/yr/’r)

Mae yna dair ffurf ar y fannod yn y Gymraeg:

             yr, y, ’r

(i)  Y ffurf lawn yw yr. 

Mae hon yn digwydd:

a)   O flaen llafariad:

            yr afon, yr enw, yr afal, yr eryr

b)  O flaen deusain:

            yr aur, yr eira, yr oen, yr Wyddfa, yr wy, yr iaith

c)   O flaen <h>:

            yr haf, yr heol, yr haul

(ii) Ceir <y> rhwng dwy gytsain, neu ynteu rwng cytsain ac w-gytsain:

            Ffald-y-brenin, Pen-y-bryn, Tal-y-bont, wrth y wal, ymyl y cae, yn y wlad

Fel arfer, ceir ’r ar ôl geiriau sy’n gorffen â llafariad:

            dwylo’r ferch, tŷ’r prifathro, propaganda’r llywodraeth

Treiglo ar ôl rhifau

Rhifolion

Mae rhai rhifolion yn achosi treigladau. Ond, yn lle disgrifio pob un yn unigol, dyma siart o 1 i 10 ynghyd ag enghreifftiau:

Rhifol	Cenedl	Treiglad	Enghraifft
1     un        un 2     dau        dwy 3     tri        tair 4     pedwar        pedair 5     pump        pump 6     chwech        chwech 7     saith        saith 8     wyth        wyth 9     naw        naw 10   deg        deg	gwrywaidd benywaidd gwrywaidd benywaidd gwrywaidd benywaidd gwrywaidd benywaidd gwrywaidd benywaidd gwrywaidd benywaidd gwrywaidd benywaidd gwrywaidd benywaidd gwrywaidd benywaidd gwrywaidd benywaidd	dim Treiglad Meddal Treiglad Meddal Treiglad Meddal Treiglad Llaes dim dim dim dim (fel rheol) dim (fel rheol) Treiglad Llaes Treiglad Llaes dim (fel rheol) dim (fel rheol) dim (fel rheol) dim (fel rheol) dim (fel rheol) dim (fel rheol) dim (fel rheol) dim (fel rheol)	un dyn un ferch dau fab dwy fenyw tri chi tair cath pedwar ceffyl pedair caseg pum tarw pum buwch chwe cheffyl chwephunt saith pentre saith tre wyth drws wyth cegin naw parti naw dawns deg pwll deg cronfa

Geiriau Cymraeg a Gaeleg yr Alban tebyg

Gan fod llawer o amser gennyf y dyddiau hyn, penderfynais wneud ymdrech arbennig i geisio dysgu Gaeleg yr Alban. Mae sawl rheswm am wneud hyn:

1. Rwy’n ffan mawr iawn o’r grŵp roc Runrig, a hoffwn ddeall geiriau eu caneuon Gaeleg yr Alban.
2. Er nad wyf yn esgus bod yn arbenigwr yn y maes, rwy’n hoff iawn o etymoleg, yn enwedig etymoleg gymharol yr ieithoedd Celtaidd.
3. Rwy’n deall fod orgraff Gaeleg yr Alban yn fwy cyson na’r Wyddeleg. Rwy’n dioddef o ddyslecsia, ac felly, byddai ceisio dysgu Gwyddeleg ar fy mhen fy hunan bron yn amhosib i mi.
4. O Barraigh (Ynys Barra) mae teulu tad fy ngwraig yn dod.

 

O ran dysgu’r iaith ei hunan, rwy’n gwneud uned o Gwrs Gaeleg yr Alban ar-lein Duolingo bob dydd ers blwyddyn, ac rwyf hefyd yn gwneud fy ffordd trwy Scots Gaelic in Twelve Weeks gan Roibeard Ó Maolalaigh.