Treiglo ar ôl rhifau

Rhifolion

Mae rhai rhifolion yn achosi treigladau. Ond, yn lle disgrifio pob un yn unigol, dyma siart o 1 i 10 ynghyd ag enghreifftiau:

Rhifol	Cenedl	Treiglad	Enghraifft
1     un        un 2     dau        dwy 3     tri        tair 4     pedwar        pedair 5     pump        pump 6     chwech        chwech 7     saith        saith 8     wyth        wyth 9     naw        naw 10   deg        deg	gwrywaidd benywaidd gwrywaidd benywaidd gwrywaidd benywaidd gwrywaidd benywaidd gwrywaidd benywaidd gwrywaidd benywaidd gwrywaidd benywaidd gwrywaidd benywaidd gwrywaidd benywaidd gwrywaidd benywaidd	dim Treiglad Meddal Treiglad Meddal Treiglad Meddal Treiglad Llaes dim dim dim dim (fel rheol) dim (fel rheol) Treiglad Llaes Treiglad Llaes dim (fel rheol) dim (fel rheol) dim (fel rheol) dim (fel rheol) dim (fel rheol) dim (fel rheol) dim (fel rheol) dim (fel rheol)	un dyn un ferch dau fab dwy fenyw tri chi tair cath pedwar ceffyl pedair caseg pum tarw pum buwch chwe cheffyl chwephunt saith pentre saith tre wyth drws wyth cegin naw parti naw dawns deg pwll deg cronfa

Yng Ngeiriadur Prifysgol Cymru, nodir blynedd fel enw benywaidd, ond ffurf luosog ydyw yn y bôn, a dyna pam na fydd ansoddeiriau sy’n ei ddilyn, yn treiglo:

         y tair blynedd cyntaf, pedair blynedd caled, chwe blynedd creulon

Ond mae ansoddeiriau sy’n dilyn dwy flynedd yn treiglo’n feddal:

         y ddwy flynedd gyntaf, dwy flynedd lawn, dwy flynedd gyfan

Mae’r siart ganlynol yn dangos sut y mae blynedd, a blwydd, yn treiglo:

Rhifol	Treiglad	Enghraifft
un dwy tair pedair pump chwech saith wyth naw deg deuddeg pymtheg deunaw ugain cant	Treiglad Meddal Treiglad Meddal dim dim Treiglad Trwynol dim Treiglad Trwynol  Treiglad Trwynol  Treiglad Trwynol  Treiglad Trwynol Treiglad Trwynol Treiglad Trwynol Treiglad Trwynol Treiglad Trwynol Treiglad Trwynol	un flwyddyn, un flwydd dwy flynedd, dwy flwydd tair blynedd, tair blwydd pedair blynedd, pedair blwydd pum mlynedd, pum mlwydd chwe blynedd, chwe blwydd saith mlynedd, saith mlwydd wyth mlynedd, wyth mlwydd naw mlynedd, naw mlwydd deng mlynedd, deng mlwydd deuddeng mlynedd, deuddeng mlwydd pymtheng mlynedd, pymtheng mlwydd deunaw mlynedd, deunaw mlwydd ugain mlynedd, ugain mlwydd can mlynedd, can mlwydd

Treiglo ar ôl y Trefnolion

Fel dau a dwy, mae ail yn achosi’r treiglad meddal yn llythyren gyntaf yr enw sy’n ei ddilyn:

         ail fachgen, ail ferch, ail gi, ail gath

Mae’r trefnolion eraill yn achosi treiglad meddal yn llythyren gyntaf enw benywaidd:

Trefnol	Cenedl	Treiglad	Enghraifft
cyntaf gyntaf ail ail trydydd trydedd pedwerydd pedwaredd pumed pumed chweched chweched seithfed seithfed wythfed wythfed nawfed nawfed degfed degfed	Gwrywaidd Benywaidd Gwrywaidd Benywaidd Gwrywaidd Benywaidd Gwrywaidd Benywaidd Gwrywaidd Benywaidd Gwryaidd Benywaidd Gwrywaidd Benywaidd Gwrywaidd Benywaidd Gwrywaidd Benywaidd Gwrywaidd Benywaidd	dim Treiglad Meddal Treiglad Meddal Treiglad Meddal dim Treiglad Meddal dim Treiglad Meddal dim Treiglad Meddal dim Treiglad Meddal dim Treiglad Meddal dim Treiglad Meddal dim Treiglad Meddal dim Treiglad Meddal	y bachgen cyntaf y ferch gyntaf yr ail fatiwr yr ail long y trydydd dyn y drydedd wraig y pedwerydd car y bedwaredd gert y pumed ci y bumed gath y chweched miliynydd y chweched filiwnyddes y seithfed blisman y seithfed blismones yr wythfed tafarnwr yr wythfed dafarnwraig y nawfed drws y nawfed ris y degfed canwr y ddegfed gantores

Ac, wrth gwrs, mae ansoddeiriau’n treiglo’n feddal ar ôl enwau benywaidd:

       y gantores dalentog, y gath ddu, y gaseg winau, y siop fwyd

Llyfryddiaeth

• Brake, Ph. (1998) Cymraeg Graenus, Gwasg Gomer.
• Brake, Ph., Brake J. (2020) Welsh in 12 Weeks, Gwasg Carreg Gwalch.
• Lewis, D.G. (1993) Y Treigliadur, Gwasg Gomer.
• Lewis, D.G., Lewis, N.  (2022) Y Gweiadur - y Geiriadur Cymraeg-Saesneg, ar gael: https://www.gweiadur.com/geiriadur-cymraeg (Cyrchwyd 01/10/2022).
• Morgan, T.J, (1952) Y Treigladau a’u Cystrawen, Gwasg Prifysgol Cymru.
• Thomas, P.W (1996) Gramadeg y Gymraeg, Gwasg Prifysgol Cymru, Caerdydd.
• Thorne, D.A. (1996) Gramadeg Cymraeg, Gwasg Gomer.