Rhifolion yn goleddfu enwau

 

Deg botel werdd

Mewn Cymraeg cyfoes, ffurf unigol yr enw yw’r ffurf ddiofyn ar ôl rhifol:

dau gi, tair cath, pymtheg chwaraewr

 Ond gellir hefyd ddewis ffurf luosog yr enw ar ôl o-cyfrannol: 

(i)    rhifol + enw unigol

(ii)   rhifol + o + enw lluosog

 Yn fras, mae (ii) yn digwydd dan yr amgylchiadau canlynol:

         a) Pan fo’r rhif yn fawr iawn:

 

mil a phum cant o bobl, mil o leisiau

 

b) Pan ddefnyddir rhif cyfansawdd:[1]

 

un ar ddeg o chwaraewyr

pedair ar bymtheg o ysgolion

 c) Pan ystyrir y gwrthrychau unigol yn unedau ar wahân:

                  Mae ganddo bedwar o blant.

Allwch chi gyfnewid y papur decpunt ’ma am ddeg o bunnoedd?

Roedd pump o ddefaid yn y cae.

Eithriad amlwg i’r rheol hon yw’r defnydd o’r ffurf luosog hanesyddol blynedd ar ôl rhifolion sy’n uwch nag un:

                 tair blynedd, saith mlynedd, un mlynedd ar hugain[2]

Cyfeirnodau

Willis, D. (2019, Mawrth). Datblygiad cystrawen y rhifolion yn y Gymraeg. Adferwyd 12 13, 2024 o Gwerddon: https://gwerddon.cymru/storfa-erthyglau/datblygiad-cystrawen-y-rhifolion-yn-y-gymraeg/

==== 

[1]  Nid rheol haearnaidd mo hon.

[2]  Mae David Willis yn dadlau fod y rheolau tu ôl i ymadroddion rhifol yn llawer mwy cymhleth mewn Cymraeg Canol, a bod blynedd yn perthyn i grŵp o enwau rhifol arbennig oedd hefyd yn cynnwys brawt (rhif.  broder), buwch (rhif.  bu),  chwaer (rhif.  chwiored), llwdyn (rhif.  llydyn), a hwch ‘mochyn’ (rhif. hych) (Willis, 2019)