Etymoleg 'cilydd'

 

Yn wreiddiol ‘cymar’ oedd ystyr cilydd:

a chymot Kynan gan i gilyd

(Evans, 1977)

Ond erbyn hyn, fe’i cyfyngir i’r ffurf dreigledig gilydd sy’n cyfateb i’r Saesneg ‘each other’: U3 ei gilydd, Ll1 ein gilydd, Ll2 eich gilydd (Thomas, 1996).

Etymoleg ‘Cilydd’

O’r Cymraeg Canol kilid ([ˈkilɨð]), o’r Celteg Prydeinig Diweddar *kilɨð, o’r Proto-Gelteg *keiliyos.

Mae cilydd yn gytras â’r Llydaweg egile (“other”), y Gwyddeleg céile  (“companion, neighbour”), a Gaeleg yr Alban cèile (“fellow, partner”).

Ymddengys fod yr [ð] ar ddiwedd cilydd yn ganlyniad i’r shifft Proto-Celteg *-y- > Celteg Prydeinig Diweddar *-ð, cf.

Cymraeg Diweddar	Celteg Prydeinig Diweddar	Proto-Gelteg
cilydd	*kilɨð	*keilyos
dydd	*dɨð	*dyīus
mynydd	*mönɨð	*moniyos
pridd	*prið	*kʷrīyess

Er gwybodaeth, mewn Cymraeg Diweddar, mae [ð] ddiweddol yn diflannu yn nhafodieithoedd Sir Benfro a de-orllewin Ceredigion:

Y Ddyfedeg	Cymraeg Safonol
adle	adladd
angla	angladd
mini	mynydd

ynghyd ag yn y adferf safonol i fyny.

Cyfeirnodau

Evans, D. S. (1977). Gramadeg Cymraeg Canol. Caerdydd: Gwasg Prifysgol Cymru.

Thomas, P. W. (1996). Gramadeg y Gymraeg. Gwasg Prifysgol Cymru.