Heb gael y cyfle i astudio Lladin yn ffurfiol, roeddwn i’n syn i ddysgu pa mor debyg yw dyddiau’r wythnos yn y Gymraeg i’r rhai Lladin Clasurol. Mae’r siart isod yn cynnwys y Ffrangeg a Gaeleg yr Alban yn ogystal â’r Gymraeg a’r Lladin:
|
Cymraeg |
Lladin |
Ffrangeg |
Gaeleg yr Alban |
|
dydd Llun |
dies
Lunae |
Lundi |
Diluain |
|
dydd
Mawrth |
dies Martis |
Mardi |
Dimàrt |
|
dydd Mercher |
dies
Mercurii |
Mercredi |
Diciadain |
|
dydd
Iau |
dies Iovis |
Jeudi |
Diardaoin |
|
dydd Gwener |
dies
Veneris |
Vendredi |
Dihaoine |
|
dydd
Sadwrn |
dies Saturni |
Samedi |
Disathairne |
|
dydd Sul |
dies
Solis |
Dimanche |
Didòmhnaich |
Iaith Gelteg P yw’r Gymraeg a gâi ei dylanwadu’n fawr iawn gan y Lladin (iaith Italeg Q) a siaredid ym Mhrydain adeg y meddiant Rhufeinig.
Disgynnydd i’r Lladin yw’r Ffrangeg, ac eto, mae mwy o gyfatebiaeth rhwng dyddiau’r wythnos yn y Gymraeg a’r Lladin na rhwng y Ffrangeg â’r Lladin.
Iaith Gelteg Q yw Gaeleg yr Alban sy’n deillio, yn y pen draw, o’r un famiaith â’r Gymraeg, ac eto, ar y cyfan, mabwysiadwyd dyddiau’r wythnos Lladin ganddi hithau.
Dyma esboniad o enwau’r dyddiau sydd ddim yn cyfateb i’r rhai Cymraeg/Lladin:
Ffrangeg
Dimanche: o’r Hen Ffrangeg diemenche, o’r Lladin Diweddar diēs Dominicus (“dydd yr Arglwydd”) via *didominicu > *diominicu.
Gaeleg yr Alban
Diciadain: Di- + ciadain, o’r Hen Wyddeleg ceud (“cyntaf”) ac aoine (“ympryd”).
Diardaoin: o’r Hen Wyddeleg dardóen (“dydd rhwng dau ympryd”).
Dihaoine: Di- + aoine (“dydd yr ympryd”).
Dìdomhnaich: o’r Lladin diēs Dominicus (“dydd yr Arglwydd”).
Nodiadau
1. Mae’r gair Cymraeg dydd a’r Lladin dies yn gytras, o’r PIE *dyḗws.
2. Mae gair arall am ‘dydd Sul’ yng Ngaeleg yr Alban: Là na Sabaid (“Dydd y Saboth”).
3. Diddorol nodi fod y gair am ‘dydd’ yn wahanol i’r gair Proto-Gelteg (*dīyos) a’r gair Proto-Italeg (*djēm) yn y Ffrangeg (jour) a Gaeleg yr Alban (latha) erbyn hyn.
No comments:
Post a Comment
Mae croeso ichi adael sylwadau.