Etymoleg Rhodri a Rodrigo

 

Rhodri Mawr

Ar yr olwg gyntaf, mae’r enw priod Cymraeg, Rhodri, yn swnio’n debyg iawn i’r Sbaeneg Rodrigo[1], ynghyd â’i darddair, Rodriguez (“mab i Rodrigo”). Yr hyn a’m symbylodd i feddwl am y cysylltiad yw llysenw chwaraewr pêl-droed o Sbaen, sy’n chwarae i Glwb Pêl-droed Dinas Manceinion, Rodri, sy’n swnio hyd yn oed yn fwy tebyg i Rhodri. Dyma etymolegau’r ddau air dan sylw:

Rhodri

O rhod (“olwyn”) a rhi (“brenin”).
rhod: o’r Proto-Frythoneg *rrod, o’r Proto-Gelteg *rotos, o’r PIE *Hreth₂-.
rhi: o’r Cymraeg Canol a’r Hen Gymraeg ri, o’r Proto-Frythoneg *rriɣ, o’r Proto-Gelteg *rīxs, o’r PIE *h₃regs.

Rodrigo

O’r Gotheg *hrōþireiks, o’r Proto-Germaneg *Hrōþirīks (“teyrn enwog”), *hrōþiz (“enwogrwydd”) + *rīks (“brenin, teyrn”).
*hrōþiz: o’r Cyn-Germaneg *kréh₂tis or *kréh₃tis, o’r PIE *kreH- (“galw, llefain”).
*rīks: benthycair o’r Proto-Gelteg *rīxs, o’r PIE *h₃re᷄gs, cf. y gair Almaeneg cyfoes, Reich (“ymerodraeth”).

Felly, er yr ymddengys mai cydgyfeirio (“convergence”) sy’n gyfrifol am y tebygrwydd rhwng elfennau cyntaf Rhodri a Rodrigo, mae’r ail elfen yn y ddau enw’n gytras y gellir eu holrhain yn ôl i famiaith yr ieithoedd Celtaidd, sef Proto-Gelteg.

---

[1] Rhaid imi gyfaddef fy mod i’n dwlu ar Concierto de Aranjuez a ysgrifennwyd gan Joaquin Rodrigo yn 1939.