Y Ffichdeg

 

Pan ddechreuais ddysgu Gaeleg yr Alban, cefais fy synnu gan y tebygrwydd rhwng ei geirfa a’i chystrawen a’r rhai’r Gymraeg. Cydnabyddir mai iaith a gyflwynwyd i’r Alban yn y bedwaredd a’r bumed ganrif og o Iwerddon yw Gàidhlig (“Gaeleg yr Alban”). Ac ystyried y cofnodion o rannau helaeth o Gymru’n cael eu goresgyn gan lwythau o Iwerddon, fel Uí Liatháin, yn y bumed ganrif og, fel lleygwr, cymerais mai’r cysylltiad Gwyddeleg oedd yn gyfrifol am y tebygrwydd hwn. Ond, yn ôl rhai ysgolheigion, gall y Ffichdeg—y credir iddi gael ei siarad yn yr ardaloedd o’r Alban a drodd yn ardaloedd Gaeleg eu hiaith yn nes ymlaen—fod yn gyfrifol am y tebygrwydd rhwng cystrawen y Gymraeg a Gaeleg yr Alban, a hynny am fod y Gymraeg a’r Ffichdeg ill dwy’n cael eu hystyried yn ieithoedd Brythoneg. Ond beth am y Ffichdeg ei hunan? Ni wyddys braidd dim amdani hi, a dibynnir ar ethnonymau a thoponymau i geisio’i hadnabod. Mae’r papur atodedig yn chwilio i’r hypothesis hon. Gellir ei gyrchu yma.