Sa i, sana i, sdimo fi, smo fi

 

Yn nhafodieithoedd De-orllewin Cymru, ceir ffurfiau negyddol arbennig ar gyfer amser presennol ‘bod’. Gellir rhannu’r ffurfiau hyn yn fras yn ddaearyddol:

 

         i.    Sa i (De-ddwyrain Sir Gaerfyrddin)

        ii.    Sana i (Gogledd Sir Benfro)

      iii.    Sdimo fi (Canolbarth Ceredigion)

       iv.    Smo fi (Gorllewin Morgannwg)

 

Yn fy marn i, mae dau beth i’w hystyried yma:

 

1.    Tarddiad y ffurfiau

2.    Sut i’w hysgrifennu

 

1. TARDDIAD

O does dim o y daw’r ffurfiau llafar hyn. Ac mae hynny’n amlwg yn ffurfiau Canolbarth Ceredigion, er bod y defnydd ohonynt wedi cyfyngu i’r to hynaf erbyn hyn.

 

2. SUT I YSGRIFENNU ‘SA I’

Fel arfer, defnyddir y collnod ’ i ddynodi fod llythyren yn eisiau, ond yn Y Golygiadur, awgryma Rhiannon Ifans ddefnyddio’r collnod cyn lleied â phosib, a hynny am resymau esthetig. Rwy’n digwydd cytuno â hi. Gan hynny, rwy’n awgrymu ysgrifennu’r ffurfiau canlynol:

 

Un.	De-ddwy. Sir Gâr	Gog. Sir Benfro	Can. Ceredigion	Gor. Morgannwg	Dwy. Morgannwg
1.	sa i	sana i	sdimo fi	smo fi	gw i ddim
2.	so ti	sanat ti	sdimot ti	smo ti	ti ddim
3. (g.)	so fe	sano fe	sdimo fe	smo fe	gyw a ddim
(b.)	so hi	seni hi	sdimo hi	so hi	gyw (h)i ddim
Llu.
1.	so ni	sanon ni	sdimon ni	smo ni	gŷn ni ddim
2.	so chi	sanon chi	sdimon ni	smo chi	chi ddim
3.	so nhw	senon nhw	sdimon nhw	smo nhw	gŷn n(h)w ddim

 

Er gwybodaeth, yn nhafodiaith Sir Benfro, ceir ffurfiau negyddol arbennig yn y gorffennol cwmpasog yn ogystal ag yn y presennol:

 

Un.

1. wena i (do’n i ddim)

2. wenot ti

3. wêno fe (gwr.)

    weni hi (ben.)

 

Llu.

1. wenon ni

2. wenoch chi

3. wenon nhw