Berfau cyflawn a berfau anghyflawn

 

Berfau cyflawn

berf gyflawn (“intransitive verb”) yw berf sydd ddim yn cymryd gwrthrych uniongyrchol (“direct object”), e.e.

Mae’r haul yn disgleirio.

Crynodd y ddeilen.

Mae’r dafodiaith ar fin diflannu.

Dyma enghreifftiau o ferfau cyflawn eraill:

ciniawa, gwaedu, gwegian, gwynegu, gwywo, llewygu, marw, pendwmpian, petruso

Weithiau mae’n bosib dilyn berf gyflawn ag ymadrodd adferfol (“adverbial phrase”) sy’n cynnwys gwrthrych anuniongyrchol (“indirect object”). Mae Thomas (1996, 402) yn dosbarthu’r rhain fel a ganlyn:

(i)     Berfau sy’n dynodi safle, e.e.

aros, eistedd, gorwedd, gorffwys, penlinio, sefyll, e.e.

Rwy’n aros mewn gwesty.

Roedd y crots yn eistedd ar y wal.

Peidiwch â gorffwys ar eich rhwyfau.

(ii)   Berfau sy’n dynodi symudiad, e.e.

cwympo/syrthio, dod, hercian, loncian, mynd, nofio, rhedeg, teithio, ymadael, ymlwybro, e.e.

Cwympodd y ferch i lawr y staer.

Des i o hyd i bum punt ar y llawr.

Rhedais i fyny’r rhiw.

(iii)  Berfau sy’n dynodi sŵn nodweddiadol, e.e.

brefu, clochdar, cyfarth, chwyrnu, gweryru, peswch, rhuo, sgrechian, taro untro.

Roedd yn brefu ar bawb a adweiniai.

Mae’r meirch yn gweryru ar ei gilydd.

Rhuodd ar ei wraig yn ystod y siwrnai ddiflas.

Sylwer mai ar yw’r arddodiad i’w ddefnyddio yma bron yn ddieithriad.

Berfau anghyflawn

berf anghyflawn (“transitive verb”) yw un sy’n cymryd gwrthrych uniongyrchol (“direct object”). Dyma batrwm sylfaenol cymal sy’n cynnwys berf anghyflawn:

Berf + Goddrych + Gwrthrych

Mae Thomas (1996, 403a) yn adnabod pedwar prif fath o wrthrych sy’n dilyn berf anghyflawn:

(i)   Ymadrodd enwol, e.e. Prynais ddarlun.

(ii)  Rhagenw, e.e. Fe’i prynais.

(iii) Cymal enwol, e.e. Bwriadem weld cadeirydd y cwmni.

(iv)  Cwestiwn anuniongyrchol, e.e. Gellid deall ar bwy yr oedd y bai.

Dadleua Thomas (1996, 403b) mai math arbennig o ferf anghyflawn yw’r ferf arddodiadol, e.e.

dygymod â, siarad â, angofio am, siarad am, aflonyddu ar, dechrau ar, cyfeirio at, perthyn i, tyngu i,  arswydo rhag, dianc rhag, dweud wrth, arbenigo yn/mewn, gafael yn/mewn

Dyma enghreifftiau o ferfau anghyflawn a all gael ymadrodd enwol neu ragenw yn wrthrych iddynt:

adnabod, cludo, chwynnu, ennill, gwasanaethu, gwasgu, gyrru, hyfforddi, lladd, llygru, palu, paratoi, pwyso, siglo, tyfu, yfed, ysgwyd

Cyfeiriadau

Thomas, P.W. (1996, 402) Gramadeg y Gymraeg, Gwasg Prifysgol Cymru.

Thomas, P.W. (1996, 403a) Gramadeg y Gymraeg, Gwasg Prifysgol Cymru.

Thomas, P.W. (1996, 403b) Gramadeg y Gymraeg, Gwasg Prifysgol Cymru.