Sangiad (Torymadrodd)

 

Gair neu gymal sy’n torri ar rediad arferol ymadrodd drwy ddodi yn ei ganol rywbeth sy'n gysylltiedig o ran ystyr ond heb fod yn rhan ramadegol ohono yw sangiad.[1]

Er enghraifft, yn y Gymraeg, safle arferol adferfol, sef gair neu eiriau sy’n rhoi rhagor o wybodaeth am y ferf, yw naill ai ar ddiwedd neu ynteu ar ddechrau brawddeg, e.e.

Mae pump o lyfrau yno.

Yno mae pump o lyfrau.

Ond, os y’i rhoir yng nghanol y frawddeg, mae’n mynd yn erbyn rhediad naturiol y frawddeg, ac felly, mae'n achosi treiglad meddal:

Mae yno bump o lyfrau.

Fodd bynnag, mewn brawddeg fel:

Cyrhaeddodd yr heddlu, ac wedyn, lladdwyr tân.

nid yw ac wedyn yn sangiad o’r iawn ryw, gan y gellir rhoi berf rhyngddo a lladdwyr tân:

Cyrhaeddodd yr heddlu, ac wedyn, cyrhaeddodd lladdwyr tân.

ac felly, does dim angen treiglad.

Dyma dair enghraifft o sangiadau go iawn:

Mae o leiaf ddwy rywogaeth arall wedi dod i mewn i Gymru o Loegr dros y chwarter canrif diwethaf….[2]

Cafwyd hefyd gefnogaeth frwd y Gweinidog ar y pryd.[3]

….tasg a oedd yn golygu ei gludo i Felin-fach, lle roedd eisoes gyflenwad trydan[4]

A dyma dair enghraifft o ffug sangiadau:

Ymarfer yn ein tŷ ni sawl noson, ac wedyn mynd i gystadlu yn Eisteddfod Môn….[5]

Ymhen ychydig dyma ailgychwyn ac o’r diwedd, cyrraedd y copa a thafodau’r cŵn yn hongian allan.[6]

A thrwy’r cyfan, trïo cadw'n brysur.[7]

---

[1] https://cy.wikipedia.org/wiki/Sangiad

[2] Blwyddyn Iolo gan Iolo Williams (2003) (t. 133)

[3] Be nesa! gan Dafydd Wigley (2013) (t. 76)

[4] Fy Hanes i: hunangofiant gan John Davies (2014) (t. 31)

[5] Charles: Cofio'r Dyn a’i Ddigrifwch gan Idris Charles (2015) (t. 115)

[6] Tra bo Dai gan Dai Jones (2016) (t. 138)

[7] Bron yn berffaith gan heulwen Hâf (2011) (t. 139)