Y presennol llenyddol

Mewn Cymraeg llenyddol, gall y dyfodol cryno gyfleu’r presennol:

A dyna’r lle eisteddaf yn magu fy mrawd ieuengaf, Dafydd, mewn siôl. 

(Y Lôn Wen gan Kate Roberts)

Eisteddaf =  Yr wyf yn eistedd

Penderfynaf ddilyn fy rheswm er bod ofn arnaf. (Y Lôn Wen gan Kate Roberts)

Penderfynaf  =  Yr wyf yn penderfynu

P’run bynnag, edrychaf ymlaen yn eiddgar iawn at eu weld. (Annwyl D.J. gan Emyr Hywel)

Edrychaf = Yr wyf yn edrych 

Presennol/Dyfodol Rheolaidd, e.e. ‘Gweld’

Un.

1. Gwelaf          I see/will see

2. Gweli           You see/will see    

3. Gwêl*           He/she/it sees/will see

Llu.

1. Gwelwn        We see/will see

2. Gwelwch      You see/will see

3. Gwelant       They see/will see

* Mae llawer o amrywiaeth yn ffurfiau’r trydydd person.

Dyma rai enghreifftiau o ddiarhebion, emynau a dywediadau:

Os gwelwch yn dda.                                  Please (Lit. If you see well)

Adar o’r un lliw hedant ynghyd.              Birds of a feather fly together.

Mi glywaf dyner lais yn galw arnaf i.     I hear a tender voice calling me…. (emyn)

Amgaeaf amlen â stamp arni.                  I enclose a stamped envelope.

e.e.

Berfenw	3 pers. un.	3 pers. llafar	Saesneg Llenyddol
gweld	gwêl	Mae/Bydd e/hi’n gweld/Gweliff e/hi	He/she/it sees/will see
dangos	dengys	Mae/Bydd e/hi’n dangos/Dangosiff e/hi	He/she/it shows/will show
sefyll	saif	Mae/Bydd e/hi’n sefyll/Safiff e/hi	He/she/it stands/will stand
aros	erys	Mae/Bydd e/hi’n aros/Arhosiff e/hi	He/she/it waits/will /remain
codi	cwyd	Mae/Bydd e/hi’n codi/Codiff e/hi	He/she/it rises/will rise
dweud	dywed	Mae/Bydd e/hi’n dweud/Dwediff e/hi	He/she/it says/will say
canu	cân	Mae/Bydd e/hi’n canu/Caniff e/hi	He/she/it sings/will sing
credu	cred	Mae/Bydd e/hi’n credu	He/she/it believes

Dyma ddwy enghraifft o’r defnydd o’r 3 pers. un. mewn diarhebion:

Gwyn y gwêl y frân ei chyw.      Some peoples kids can do no wrong. (lit.The                                                                          crow sees her chick white).

Amser a ddengys.                        Time will tell.

Mae berfau sy’n seiliedig ar enwau neu ansoddeiriau’n ffurfio’r 3 pers. un. trwy ychwanegu <a> at y bôn: golygu < golwg (to mean)

e.e.

Golyga hyn lawer o newidiadau.   This means/will mean many changes.

Dyma rai enghreifftiau o’r iaith lenyddol:

Cymraeg	Saesneg
Saif y castell ar fryn yng nghanol y dref.	The castle stands on a hill in the middle of the town.
Cwyd yr haul am bump o’r gloch.	The sun rises at five o’clock.
Dywed yr heddlu....	The police say....
Cân yr adar mân bob bore.	The small birds sing every morning
Cred rhai mai celwydd ydyw.	Some believe it’s a lie.

Llyfryddiaeth             

• Brake, Ph. (1998) Cymraeg Graenus, Gwasg Gomer.
• Thomas, P.W (1996) Gramadeg y Gymraeg, Gwasg Prifysgol Cymru, Caerdydd.
• Thorne, D.A. (1996) Gramadeg Cymraeg, Gwasg Gomer.
• Williams, S. J. (1980) Elfennau Gramadeg Cymraeg. Gwasg Prifysgol Cymru, Caerdydd.