Tarddiad yr Iaith Roeg

 

Rhagair

Dw i wastad wedi synnu at y tebygrwydd rhwng rhai geiriau Gymraeg a’u geiriau cytras yn Roeg, e.g. haul/ílios, halenn/álas, yn enwedig y rhifolion 1-10 heblaw am 4 a 7. Felly, roeddwn i’n syn iawn i glywed eu bod yn perthyn i ddwy gangen gwbl wahanol o’r teulu iaith a enwir yn Indo-Ewropeg. Ymgais yw’r papur hwn i geisio darganfod tarddiad iaith un o’r diwylliannau pwysica’r byd clasurol.

Mae cwestiwn tarddiad yr ieithoedd Heleneg, sy’n cynnwys Groeg diweddar, a thrwy estyniad y teulu ieithoedd Indo-Ewropeg, yn dal yn destun dadl ysgol-heigaidd. Un ddamcaniaeth amlwg yw’r ddamcaniaeth Anatolaidd, sy’n awgrymu i’r iaith Broto-Indo-Ewropeg (PIE) darddu o Anatolia yn ystod y cyfnod Neolithig.

Mae tystiolaeth sy’n cefnogi’r ddamcaniaeth hon yn cynnwys:

Nodweddion Ieithyddol: Mae’r ieithoedd Anatolaidd, gan gynnwys Hetheg (“Hittite”), yn rhannu digon o nodweddion ieithyddol i’w gosod ar wahân fel un grŵp o fewn y teulu ieithoedd Indo-Ewropeg.

Adluniad Ffylolieithyddol: Mae astudiaethau wedi trafod coeden deulu’r ieithoedd Anatolaidd, gan awgrymu rhaniad rhwng cangen yr Hetheg a changen sy’n cynnwys yr holl ieithoedd Anatolaidd eraill.

Cydberthynas Archaeolegol: Mae lledaeniad amaethyddiaeth o’r Dwyrain Canol yn ystod y cyfnod Neolithig yn cyd-fynd â’r amserlen arfaethedig ar gyfer datblygiad Indo-Ewropeg.

Dadansoddiad Bayesaidd: Mae dulliau ystadegol fel dadansoddiad Bayesaidd wedi darparu cefnogaeth i’r ddamcaniaeth Anatolaidd, sy’n awgrymu i’r ieithoedd Indo-Ewropeg cyntaf ymwahanu rhwng 7,800 a 9,800 o flynyddoedd yn ôl.

Mae’r darnau hyn o dystiolaeth gyda’i gilydd yn cyfrannu at y ddamcaniaeth y gall ieithoedd Heleneg fod â’u gwreiddiau yn Anatolia, nid yn Paith Pontig-Caspaidd.

Cliciwch yma i ddarllen yr erthygl gyfan.