Y goddefol vs yr amhersonol

 

Y STAD ODDEFOL

Yn gyntaf, hwyrach mai da o beth fyddai esbonio’r gwahaniaeth rhwng y stad oddefol (“passive voice”) a’r stad weithredol (“active voice”):

 

Y STAD WEITHREDOL

Yma y goddrych sy’n cyflawni gweithred y ferf, e.e.

 

Berf	Goddrych	Gwrthrych
Trawodd	car	gerddwr

 

Y STAD ODDEFOL

Yma y goddrych sy’n derbyn gweithred y ferf, e.e.

 

Berf	Gwrthrych	Berf	Adferfol
Cafodd	cerddwr	ei daro	gan gar

 

YR AMHERSONOL

Fodd bynnag, fel yr ieithoedd Celtaidd eraill, mae’r Gymraeg yn meddu ar derfyniadau ‘amhersonol’, sy’n cyfateb i’r stad oddefol mewn ieithoedd eraill, ac felly, gellir mynegi’r frawddeg ddiwethaf fel:

 

Berf <godd.>	Gwrthrych	Adferfol
Trawyd	cerddwr	gan gar

 

Yma mae’r goddrych yn rhan o’r terfyniad ‘amhersonol’, a gwrthrych y ferf yw cerddwr. Gan ei fod yn rhan o’r adferfol, goddrych anuniongyrchol yw ‘car’.

 

Golyga hyn nad oes modd cyfieithu ffurfiau amhersonol y Gymraeg i’r Saesneg yn llythrennol:

 

Gellir gweld Ynys Manaw o gopa’r Wyddfa.

(“The Isle of Man can be seen from the summit of yr Wyddfa.)

 

Am wybodaeth bellach, gw. Gramadeg y Gymraeg (§ 6.200-6.210). Ynddo, defnyddir y term diberson sydd, yn fy marn i, yn fwy addas nag amhersonol.